Συνέχεια της προηγούμενης ανάρτησης με θέμα "ΟΙΚΟΣΟΣΙΑΛΙΣΤΙΚΟ BLOG: Η πολύπλευρη κρίση ως ευκαιρία για τις δυνάμεις της Αριστεράς και της Οικολογίας" [ΕΔΩ] επαναρχόμαστε με την απαναδημοσίευση από την εφημερίδα ΕΠΟΧΗ του άρθρου του Ηλία Γιαννίρη με θέμα "Κοινή στρατηγική Αριστεράς & Πολιτικής Οικολογίας".
-----------------------------
Ηλίας Γιαννίρης "Κοινή στρατηγική Αριστεράς & Πολιτικής Οικολογίας
Σήμερα, η κατεύθυνση του κόσμου είναι αυτοκαταστροφική και δείχνει ότι δεν σέβεται τα πλανητικά όρια. Χρειάζεται μια συλλογική απάντηση στο αυξανόμενο κύμα εθνικιστικών-λαϊκιστικών και κλιματικά σκεπτικιστικών κινημάτων που κερδίζουν έδαφος και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού. Διάφορες σκόρπιες δυνάμεις σήμερα σε όλο τον κόσμο θα πρέπει να συντονιστούν μεταξύ τους για να διατυπώσουν και να υλοποιήσουν πολιτικές που να οικοδομούν έναν πιο δίκαιο κόσμο με σεβασμό στα πλανητικά όρια.
Μια τέτοια οικοδόμηση είναι εφικτή, υποστηρίζουν με την Έκθεσή τους για τη Διεθνή Δικαιοσύνη επιστήμονες από το Παγκόσμιο Εργαστήριο Ανισότητας.i Αυτή η Έκθεση εξετάζει τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες ο κόσμος θα μπορούσε να κινηθεί προς αυτή την κατεύθυνση και χαράζει μια οικονομικά και οικολογικά συνεπή πορεία μετάβασης από το 2026 έως το 2100.
«Η Έκθεση για την Παγκόσμια Δικαιοσύνη αποτελεί την πρώτη προσπάθεια να προταθεί ένα πλήρως ποσοτικοποιημένο σχέδιο που κινείται προς αυτή την κατεύθυνση, συνδυάζοντας τέσσερις διαστάσεις τις οποίες οι σημερινές συζητήσεις συχνά αντιμετωπίζουν ξεχωριστά:
- την αναδιανομή σε παγκόσμια κλίμακα,
- μια βαθιά μεταρρύθμιση της διεθνούς χρηματοοικονομικής και οικονομικής τάξης,
- έναν ριζικό μετασχηματισμό των ενεργειακών συστημάτων και
- ουσιαστικές αλλαγές στα πρότυπα κατανάλωσης.
Σε σύγκριση με τα περισσότερα κλιματικά σενάρια, συμπεριλαμβανομένων εκείνων της Διακυβερνητικής Επιτροπής για την Κλιματική Αλλαγή (IPCC), η κύρια καινοτομία είναι ότι μοντελοποιούμε και τις τέσσερις διαστάσεις μαζί και τοποθετούμε την ανισότητα και την επάρκεια στο επίκεντρο της ανάλυσης».
Μια τέτοια μετάβαση θα πρέπει να ακολουθήσει, σύμφωνα με την Έκθεση, τρεις άξονες:
- στοχευμένες μειώσεις στην κατανάλωση σε συγκεκριμένους τομείς,
- δραστική μείωση της χρήσης ορυκτών καυσίμων και
- αλλαγές στις διατροφικές συνήθειες.
Μεταξύ άλλων η Έκθεση προβλέπει «Λιγότερη εργασία, περισσότερη χειραφέτηση: Οι ετήσιες ώρες εργασίας ανά εργαζόμενο μειώνονται από περίπου 2.100 ώρες σήμερα σε περίπου 1.000 ώρες έως το 2100, συνεχίζοντας την ιστορική τάση προς τη μείωση του χρόνου εργασίας». Τέτοιοι στόχοι έχουν επιτευχθεί στο παρελθόν, λέει η Έκθεση για τη Διεθνή Δικαιοσύνη. Για παράδειγμα, το χάσμα μεταξύ του πλουσιότερου 0,1% και του φτωχότερου 10% μειώθηκε από 150 σε 11 στη Βόρεια Ευρώπη κατά τη διάρκεια του 20ού αιώνα. Στις αρχές του 20ού αιώνα οι άνθρωποι εργάζονταν 3.000 ώρες ετησίως ανά εργαζόμενο στις πλούσιες χώρες και λίγοι θα μπορούσαν να φανταστούν ότι, έναν αιώνα αργότερα, θα δούλευαν μόνο 1.500 ώρες ετησίως και μάλιστα με πτωτική τάση.
Για πρώτη φορά, τόσο συστηματικά και μεθοδευμένα, έχουμε μια συνολική πρόταση που συμπεριλαμβάνει και ενσωματώνει ολοκληρωμένα την οικονομική και την οικολογική οπτική.
Η ανισότητα αποτελεί σημαντικό πεδίο πολιτικής για την Αριστερά. Το ίδιο συμβαίνει και με την Πολιτική Οικολογία, καθώς διαπιστώνεται ότι οι ανισότητες εμποδίζουν τη χάραξη πολιτικών για τη βιωσιμότητα και την προστασία του πλανήτη.
Η Έκθεση για τη Διεθνή Δικαιοσύνη μπορεί να αποτελέσει το κοινό έδαφος μιας μακροπρόθεσμης πολιτικής συμφωνίας που να ενώνει τις πολιτικές δυνάμεις της Αριστεράς, της Οικολογίας και ίσως και της Σοσιαλδημοκρατίας. Οι δυνάμεις της κοινωνικής και πολιτικής Αριστεράς και της κοινωνικής και πολιτικής Οικολογίας φαίνεται ότι για πρώτη φορά μπορούν να συνθέσουν ένα κοινό στρατηγικό πρόγραμμα μετάβασης από το 2026 έως το 2100 και να αγωνιστούν από κοινού για αυτό.
Σήμερα, στην Ελλάδα, σε πολιτικό επίπεδο, η ΝΔ, το ΠΑΣΟΚ και ο ΣΥΡΙΖΑ είναι υπέρ των νέων εξορύξεων υδρογονανθράκων. Όμως, για πρώτη φορά υπάρχουν αριστερές δυνάμεις που είναι εναντίον της εξόρυξης ορυκτών καυσίμων, ικανοποιώντας έναν από τους τρείς προτεινόμενους άξονες πολιτικής. Οι άλλοι δυο άξονες που περιγράφει η Έκθεση για τη Διεθνή Δικαιοσύνη, της μείωσης της κατανάλωσης και των διατροφικών αλλαγών υπάρχουν επίσης και στην πολιτική σκέψη της Αριστεράς, και είναι κεντρικές έννοιες στη σκέψη της Πολιτικής Οικολογίας.
Μέχρι σήμερα η Αριστερά επέμενε ότι πρώτα θα γίνει η ανάπτυξη και μετά θα προστατευτεί το περιβάλλον, ή ότι η ίδια η Αριστερά μπορεί να ενσωματώνει και την Πολιτική Οικολογία, οπότε είναι άχρηστα τα Πράσινα κόμματα. Επίσης, η Πολιτική Οικολογία αμυνόμενη υποστήριζε ως αυτοσκοπό την πολιτική αυτονομία, μακριά από συνεργασίες, έχοντας πικρή εμπειρία από την όποια συνεργασία είχε κάνει στο παρελθόν με την Αριστερά αλλά και τη Σοσιαλδημοκρατία.
Η Πολιτική Οικολογία στην Ελλάδα βρίσκεται σήμερα σε γόνιμο έδαφος και ωριμάζει. Αγωνίζεται να βγει από την πολιτική αφάνεια, καθώς σήμερα φαίνεται να εξασθενεί η κυρίαρχη κοινή άποψη που επικρατούσε από τη Δεξιά μέχρι την Αριστερά, η οποία χαρακτήριζε ως γραφικούς, ουτοπικούς, παράλογους, εκτός πραγματικότητας τους Πράσινους, τόσο στο κοινωνικό όσο και στο πολιτικό πεδίο. Σήμερα, για πρώτη φορά μειώνεται δραστικά η αντίληψη των τελευταίων 35 χρόνων, που ήξερε τον Βεργή ως Οικολογία, και ότι οι οικολόγοι αμολάνε φίδια, ότι είναι αναξιόπιστοι, ότι δεν θέλουν την πρόοδο.
Παράλληλα, τις τελευταίες δεκαετίες όλες οι πολιτικές δυνάμεις της χώρας έχουμε δει να χρησιμοποιούν τους Οικολόγους για να πρασινίσουν το πολιτικό τους προφίλ, ως πράσινο ξέπλυμα και χωρίς αναγνώριση της αυτονομίας της Πολιτικής Οικολογίας. Είχαμε το άνοιγμα του ΠΑΣΟΚ το 2000 στον Ευθυμιόπουλο και στον Μοδινό,ii και τη μετέπειτα σύμπραξή τους το 2012 με τη ΔΗΜΑΡ, καθώς και τη συνεργασία της Ανδρεαδάκη το 2000 με τον Συνασπισμό της Αριστεράς και της Οικολογίας. Στις εκλογές του 2015 είχαμε τη σύμπραξη των Πρασίνων με τη ΔΗΜΑΡ, της Ευρώπη Οικολογία με το Ποτάμι, και των Οικολόγων Πράσινων με τον ΣΥΡΙΖΑ.iii
Η μεγάλη επιτυχία του 2009-2014 της εκλογής ενός Έλληνα πράσινου ευρωβουλευτή, που υπηρέτησαν ο Μιχάλης Τρεμόπουλος και ο Νίκος Χρυσόγελος με εναλλαγή στη θητεία, σχεδόν αποσιωπήθηκε από τα ΜΜΕ. Μετά τις εθνικές εκλογές του 2012, ακολούθησαν δυστυχώς 3-4 διασπάσεις από τον κύριο κορμό των Οικολόγων Πράσινων, όπως συμβαίνει σήμερα με την Αριστερά. Σήμερα, μια δεκαετία μετά, τα δυο μεγαλύτερα μέρη των Οικολόγων αποφάσισαν να ενωθούν σε ενιαίο κόμμα με τίτλο ΠΡΑΣΙΝΟΙ Οικολογία.
Σήμερα, οι πρόσφατες διασπάσεις που έγιναν στην Αριστερά μεταξύ 2024-2026 δημιούργησαν αριστερές πολιτικές οντότητες που ριζοσπαστικοποιήθηκαν και για πρώτη φορά στα προγράμματά τους τοποθετήθηκαν εναντίον των εξορύξεων ορυκτών καυσίμων. Επίσης, άρχισαν να σχεδιάζουν πολιτικές προτάσεις που να βρίσκονται μέσα στις προσπάθειες για την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης. Άρχισαν να σχηματίζονται ενδιαφέρουσες πολιτικές για τη στέγαση, για το χρέος, για τη φορολογία, για την ενεργειακή δημοκρατία, για τη μείωση του χρόνου εργασίας κλπ. Επίσης, αναγνώρισαν για πρώτη φορά την πολιτική αυτονομία της Οικολογίας και άρχισαν να συζητούν μαζί της.
Από την πλευρά της Πολιτικής Οικολογίας πάντα υπήρχαν τέτοιες αξίες ως κεντρικοί πολιτικοί άξονες. Σήμερα, το κόμμα ΠΡΑΣΙΝΟΙ Οικολογία έχει αναγνωριστεί ως αξιόπιστος συνομιλητής.
Θα μπορούσαν αυτοί οι πολιτικοί χώροι να συζητήσουν μια μακροχρόνια στρατηγική για την Ελλάδα, που να βασίζεται στους άξονες που θέτει η Έκθεση για τη Διεθνή Δικαιοσύνη του Παγκόσμιου Εργαστηρίου Ανισότητας και να δίνει μια ουσιαστική οικονομική, κοινωνική και οικολογική προοπτική μέχρι το 2100; Μια στρατηγική που μπορεί να κινητοποιήσει κοινωνικές δυνάμεις σε διάφορες περιοχές της χώρας; Ακόμη περισσότερο, να συντονιστεί με παρόμοιες πρωτοβουλίες σε άλλες χώρες που θεωρούν εφικτό το στόχο για την οικοδόμηση ενός πιο δίκαιου κόσμου με σεβασμό στα πλανητικά όρια;
Μια τέτοια συζήτηση μεταξύ Αριστεράς και Οικολογίας δεν σημαίνει κατ’ ανάγκη εκλογική συνεργασία. Σημαίνει την πρόθεση των κομμάτων που συμμετέχουν να προβάλουν την ανάγκη για μακροχρόνια πολιτική για τη βιωσιμότητα του πλανήτη. Σημαίνει σεβασμό στην πολιτική αυτονομία του κάθε μέρους και, ταυτόχρονα, κοινές δράσεις σε όλα τα επίπεδα. Σημαίνει τη δημιουργία ενός πολιτικού πόλου που αντιτίθεται στο αυξανόμενο κύμα εθνικιστικών-λαϊκιστικών και κλιματικά σκεπτικιστικών κινημάτων και προτείνει δράσεις και διεξόδους.
Ας ξαναδούμε τους τρείς βασικούς άξονες που προτείνει η Έκθεση του Παγκόσμιου Εργαστηρίου Ανισότητας:
- στοχευμένες μειώσεις στην κατανάλωση σε συγκεκριμένους τομείς,
- δραστική μείωση της χρήσης ορυκτών καυσίμων και
- αλλαγές στις διατροφικές συνήθειες.
Με βάση αυτούς τους άξονες, τι θα μπορούσε να περιέχει ένα κοινό πρόγραμμα μεταξύ Αριστεράς και Οικολογίας;
- Απαλλαγή των ενεργειακών συστημάτων από τον άνθρακα, με μαζική μείωση της χρήσης ορυκτών καυσίμων, όχι νέες εξορύξεις, μεταφορά προς τις ΑΠΕ των αυξανόμενων επιδοτήσεων που δίδονται στους υδρογονάνθρακες, εξοικονόμηση, αποκεντρωμένα, τοπικά ελεγχόμενα ηλεκτρικά συστήματα βασισμένα κυρίως σε σταθερές μορφές ΑΠΕ, αποκλεισμός της χρήσης πυρηνικής ενέργειας.
- Στροφή προς μειώσεις σε υλικούς τομείς όπως η μεταποίηση και οι μεταφορές, και επέκταση άυλων υπηρεσιών όπως η εκπαίδευση και η υγεία, εξοικονόμηση πόρων με κυκλική οικονομία, εξοικονόμηση νερού, γεωργία βασισμένη στις υδρολογικές λεκάνες, διασφάλιση του δημόσιου χαρακτήρα των κοινών αγαθών, αξιοποίηση του πλούτου που παράγεται από προστατευόμενες περιοχές, κτηνοτροφία χωρίς κλουβιά, δίκτυα ανταλλαγών, αποκέντρωση.
- Σημαντική αλλαγή στις διατροφικές συνήθειες, με μείωση της κατανάλωσης κρέατος, η οποία θα δημιουργήσει περίσσευμα νερού και τροφής, στήριξη στη βιολογική γεωργία, στα αγροδασικά συστήματα, εκτεταμένη αναδάσωση, αύξηση της κλιματικής ανθεκτικότητας.
- Πολιτικές για τη δραστική μείωση της ανισότητας εισοδήματος και πλούτου, τόσο μεταξύ των χωρών όσο και εντός αυτών – η απαιτούμενη επιβράδυνση της ανάπτυξης στις πλούσιες χώρες μπορεί να γίνει ιδίως με σημαντική μείωση των ωρών εργασίας.
Αν διαμορφωθεί ένας κοινός προγραμματικός πόλος στην Ελλάδα, μεταξύ της πολιτικής Αριστεράς και της Πολιτικής Οικολογίας που να χαράξει οικονομικά και οικολογικά μια μακροχρόνια συνεπή πορεία προς ένα πιο δίκαιο κόσμο με σεβασμό στα πλανητικά όρια, η Ελλάδα θα αποκτήσει ένα όραμα: μια συνεκτική πολιτική πρόταση στρατηγικής από το 2026 έως το 2100 που θα συνδιαλέγεται με την κοινωνία και θα είναι αμφίδρομη.
Σε αυτή την περίπτωση θα αναπτυχθούν νέες πολιτικές δυνατότητες:
Θα υπάρξει ένας ανερχόμενος πολιτικός ρόλος Αριστεράς-Οικολογίας που μπορεί να δράσει ως καταλύτης ευρύτερων διεργασιών εμβάθυνσης, νέας πολιτικής κουλτούρας, αλλά και επίδρασης στην ευρύτερη πολιτική σκηνή της χώρας.
Θα μπορέσει η Ελλάδα να συντονιστεί πολιτικά με σημαντικά εγχειρήματα άλλων χωρών, όπως στην Ισπανία, την Πορτογαλία, την Ολλανδία.
Θα προσελκύσει το ενδιαφέρον της νέας γενιάς και των κοινωνικών κινημάτων και θα πολλαπλασιάσει σημαντικές πρωτοβουλίες και το συντονισμό τους, με τη λειτουργία και στη χώρα μας της πλατφόρμας Παγκόσμιας Δικαιοσύνης με στόχο μια Νέα Εθνική και Διεθνή Δημοκρατική Ρύθμιση.
Θα πολλαπλασιάσει τους διαθέσιμους πόρους μιας τέτοιας μετάβασης αλλά και τις πολιτικές δυνάμεις που θέλουν μια βιώσιμη φορολογική μεταρρύθμιση και την ένταξη και της χώρας μας στην προσπάθεια για ένα Ταμείο Παγκόσμιας Δικαιοσύνης 2100.
Θα επιφέρει καλύτερη διαχείριση των κοινών, από το έδαφος και το νερό μέχρι την ενέργεια και την αναψυχή.
Θα δώσει τη δυνατότητα να ξεφύγει η οικονομία από το σπάταλο καταναλωτικό μοντέλο, καθώς και να υπάρχουν σημαντικές κοινωνικές παροχές ως κοινωνικός μισθός.
Η οικοδόμηση ενός πιο δίκαιου κόσμου με σεβασμό στα πλανητικά όρια είναι εφικτή, όπως μας δείχνουν οι οικονομολόγοι του Εργαστηρίου Παγκόσμιας Ανισότητας του Paris School of Economics, και η Ελλάδα θα πρέπει να ξεκινήσει αυτή τη μακροχρόνια προσπάθεια με τον συντονισμό των κοινωνικών και των πολιτικών δυνάμεων. Άραγε μπορούν οι πολιτικές δυνάμεις σήμερα να αξιοποιήσουν τη σημερινή ευκαιρία μιας ισότιμης συνεργασίας μεταξύ Αριστεράς και Οικολογίας, βάζοντας νέες βάσεις και κινητοποιώντας την κοινωνία για ένα δίκαιο όραμα;
Ηλίας Γιαννίρης,
πρώην επίκουρος καθηγητής του Πολυτεχνείου Κρήτης, επίτιμος πρόεδρος του κόμματος ΠΡΑΣΙΝΟΙ Οικολογία
i Πρόσφατα έγινε, τον Ιούνιο 4-6 2026, το Παγκόσμιο Συνέδριο για την Ανισότητα 2026 από το WORLD INEQUALITY LAB (WIL), Paris School of Economics. Το WIL είναι ένα διεθνές εργαστήριο 200 επιστημόνων από όλο τον κόσμο που εργάζεται 10 χρόνια. Συντονιστές είναι οι Lucas Chancel, Jonas Dietrich, Cornelia Mohren, Rowaida Moshrif, Moritz Odersky, Thomas Piketty, Anmol Somanchi. Το WIL φιλοξενεί και συντηρεί τη Βάση Δεδομένων για την Παγκόσμια Ανισότητα (WID) https://wid.world/ , την πιο ολοκληρωμένη βάση δεδομένων ανοικτής πρόσβασης σχετικά με τις δυναμικές της παγκόσμιας ανισότητας. Πρόσφατα παρουσιάστηκε το Πρόγραμμα «Global Justice» που επιχειρεί να χαράξει ένα νέο όραμα για την παγκόσμια πρόοδο στον 21ο αιώνα: Εξετάζει τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες ο κόσμος θα μπορούσε να κινηθεί προς αυτό τον ορίζοντα και χαράζει μια οικονομικά και οικολογικά συνεπή πορεία μετάβασης από το 2026 έως το 2100.
Περίληψη της Έκθεσης: https://tinyurl.com/2wdvsfm4
Η Πλήρης Έκθεση: https://tinyurl.com/358d3bb3
ii Το 2000, ο Ηλίας Ευθυμιόπουλος και ο Μιχάλης Μοδινός συμμετείχαν ενεργά στην «Πρωτοβουλία πολιτών της ανανεωτικής και δημοκρατικής αριστεράς και της οικολογίας», στηρίζοντας ανοιχτά την επανεκλογή του Κώστα Σημίτη. Ο Ηλίας Ευθυμιόπουλος ανέλαβε υφυπουργός ΠΕΧΩΔΕ (2000-2001) με αρμοδιότητα το περιβάλλον. Ήταν από τους πρώτους που επιχείρησαν να εντάξουν τις ευρωπαϊκές οδηγίες για τις προστατευόμενες περιοχές (Natura 2000) στην ελληνική νομοθεσία, και προώθησε τα πρώτα ολοκληρωμένα περιφερειακά σχέδια διαχείρισης στερεών αποβλήτων. Ο Μιχάλης Μοδινός διορίστηκε πρόεδρος του Εθνικού Κέντρου Περιβάλλοντος και Αειφόρου Ανάπτυξης (ΕΚΠΑΑ). Υπό την καθοδήγησή του, εκδόθηκαν οι πρώτες ετήσιες, αντικειμενικές εκθέσεις που κατέγραφαν την ποιότητα των υδάτων, του αέρα και των εδαφών στην Ελλάδα.
iiiΑυτή η συνεργασία με τον ΣΥΡΙΖΑ έδωσε δυο βουλευτές (Γ. Τσιρώνης, Γ. Δημαράς,) και 3 κυβερνητικές θέσεις 2015-2019 [θέση αναπληρωτή υπουργού Περιβάλλοντος (Τσιρώνης), θέση υφυπουργού Γεωργίας (Τσιρώνης), θέση υφυπουργού Περιβάλλοντος (Δημαράς)]. Η συμμετοχή τους εμπεριείχε συμβιβασμούς που προκάλεσαν πολιτικές διαφωνίες στον οικολογικό Χώρο, αλλά επέτρεψε και την προώθηση κρίσιμων οικολογικών θεμάτων που δεν είχαν αγγίξει οι προηγούμενες κυβερνήσεις.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου